Strona Główna
/
Insighty
/
Projektowanie dla obiegu zamkniętego. Od decyzji produktowych do transformacji firmy

Projektowanie dla obiegu zamkniętego. Od decyzji produktowych do transformacji firmy

ARTYKUŁY

2026-11-19

design

ekonomia cyrkularna

zrównoważony rozwój

trendwatching

speculative design

future thinking

Projektowanie dla obiegu zamkniętego. Od decyzji produktowych do transformacji firmy

Projektowanie dla obiegu zamkniętego to podejście, w którym już na etapie koncepcji uwzględnia się cały cykl życia produktu — od pozyskania surowców, przez produkcję i użytkowanie, po naprawę, odzysk materiałów i ponowne wykorzystanie komponentów. Tworzywa sztuczne nie weszły do powszechnego użycia jako problem środowiskowy. Upowszechniły się jako innowacja inżynierska, która pozwoliła tworzyć lżejsze, łatwiejsze do czyszczenia i bardziej dostępne cenowo produkty, a zarazem zmieniła sposób, w jaki projektujemy ich formę, konstrukcję i doświadczenie użytkownika. Dziś ekoprojektowanie stawia przed projektantami, producentami i firmami rozwijającymi produkty kolejne zadanie: określić trwałość wyrobu, sposób jego serwisowania oraz to, co stanie się z materiałami po zakończeniu użytkowania.

‍

W tym tekście pokazujemy, jak historia i zalety tworzyw wpłynęły na wzornictwo, skąd biorą się problemy środowiskowe związane z trwałością materiałów przy krótkim cyklu użycia oraz jak projektować zgodnie z zasadami gospodarki obiegu zamkniętego, także z wykorzystaniem analizy cyklu życia LCA.

‍

Co tworzywa sztuczne dały użytkownikom?

‍

W latach 50. i 60. XX wieku tworzywa na dobre zagościły w domach, miejscach pracy i przestrzeni publicznej. Ich popularność wynikała z konkretnych korzyści, które użytkownicy odczuwali na co dzień. Historia tworzyw sztucznych

‍

·         Lekkość. Mniejsza masa obudów, pojemników czy elementów wyposażenia ułatwiała ich przenoszenie i codzienną obsługę.

·         Higiena i łatwość czyszczenia. Gładkie powierzchnie i możliwość ograniczenia liczby szczelin ułatwiały utrzymanie czystości w wyposażeniu domowym i profesjonalnym.

·         Bezpieczeństwo i trwałość. Właściwości dobrane do zastosowania pozwalały izolować elementy elektryczne, chronić mechanizmy przed wilgocią lub ograniczać ryzyko pęknięcia przy uderzeniu.

·         Wygoda i dostępność cenowa. Formowanie seryjne umożliwiało powtarzalną produkcję złożonych detali, a przy odpowiedniej skali obniżało koszt jednostkowy. Więcej osób mogło korzystać z funkcji, które wcześniej były kosztowne w produkcji.

‍

‍

Jak tworzywa zmieniały projektowanie wzornicze zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju?

‍

Lata 50. i 60. — swoboda kształtowania formy. Ciągłe powierzchnie, złożone krzywizny i zaokrąglenia, trudne lub kosztowne do wykonania w drewnie czy metalu, stały się możliwe do powtarzalnego wytwarzania. Projektanci mogli profilować uchwyty pod kształt dłoni i integrować kilka funkcji w jednym detalu.

Lata 70. i 80. — materiał jako element tożsamości produktu. W elektronice Braun projektowanej pod kierunkiem Dietera Ramsa kolor, faktura i geometria współtworzyły rozpoznawalny charakter urządzeń. Te same środki wspierały obsługę. Kolor mógł wyróżniać element sterujący, a faktura wskazywać miejsce chwytu.

Koniec XX wieku — tworzywa kształtują odbiór technologii. W elektronice użytkowej półprzezroczyste obudowy, intensywne kolory i miękkie linie nadawały urządzeniom bardziej przystępny charakter. Decyzje o kolorze, materiale i wykończeniu powierzchni stały się częścią projektowania doświadczenia użytkownika.

‍

Kiedy trwałość materiału staje się problemem w kontekście ograniczania odpadów?

‍

Ta sama trwałość, która sprawdza się w obudowie urządzenia użytkowanego przez lata, staje się obciążeniem w wyrobie używanym przez kilka minut i pozbawionym realnej ścieżki odzysku. Podobny problem pojawia się, gdy sprawny produkt trzeba wymienić z powodu jednego uszkodzonego modułu albo gdy trwale połączonych materiałów nie da się rozdzielić w procesie recyklingu.

‍

Problem środowiskowy powstaje, gdy trwałe tworzywo trafia do krótkiego, liniowego cyklu użytkowania. Dlatego produkt trzeba projektować wraz z całym jego cyklem życia — od pozyskania surowców i produkcji, przez użytkowanie, naprawę i odnowienie, aż po odzysk materiałów.

‍

„Tworzywa sztuczne nie weszły do naszego życia jako problem środowiskowy. Pojawiły się jako wyjątkowa szansa dla projektowania i inżynierii.”

— Katarzyna Śliwa, CEO Ergodesign

‍

Jak projektujemy produkty zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym?

‍

W Ergodesign łączymy projektowanie wzornicze, inżynierię i analizę cyklu życia już na etapie rozwoju produktu. Zaczynamy od sposobu, w jaki klient będzie korzystał z produktu, oraz od modelu biznesowego producenta. W modelu sprzedaży ważne mogą być dostępność części zamiennych i prosty serwis. W modelu dostępu, w którym urządzenie wraca do operatora, dochodzą wymagania dotyczące zwrotu, diagnostyki, odnowienia i ponownego udostępnienia, a model „produkt jako usługa” sprzyja też większej trwałości produktów. To podejście w projektowaniu dla obiegu zamkniętym wspiera rozwój zrównoważonych produktów i przynosi korzyści zarówno na środowisko, jak i przemysłowi.

‍

Z tych założeń wynikają konkretne decyzje konstrukcyjne. Dobieramy połączenia umożliwiające demontażu, aby ułatwić ponowne wykorzystanie materiałów, rozważamy wymianę najbardziej narażonych na zużycie podzespołów i sprawdzamy, czy wybrane materiały da się rozdzielić oraz skierować do istniejących strumieni odzysku. Wyższa jakość, możliwość wymiany części i dobór odpowiednich rozwiązań pomagają zapobiegać szybkiemu wyrzucaniu produktu, poprawiają wykorzystanie zasobów i służą efektywności, gdy liczy się cały cykl życia produktu. Tak przekładamy zasady gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) na brief projektowy i wymagania wdrożeniowe. Ekoprojektowanie produktów i usług

‍

‍

1. Analiza jakościowa cyklu życia — gdzie warto szukać zmiany?

‍

Na początku korzystamy z autorskiego narzędzia Circular Loop Canvas. Mapujemy drogę produktu od pozyskania surowców, przez produkcję i dystrybucję, po odzysk. Dodatkowo oceniamy udział materiałów z recyklingu i surowców wtórnych, bo ich wykorzystanie pomaga chronić zasoby naturalne, a korzystanie z surowców z odzysku zmniejsza zapotrzebowanie na pierwotne surowce. Równolegle analizujemy to, co dzieje się podczas użytkowania, w tym konserwację, naprawę, odnowienie i ponowne użycie.

‍

Mapa pomaga zespołowi projektowemu ustalić, które decyzje warto zweryfikować ilościowo. Czy większy efekt może przynieść zmiana materiału obudowy na monomateriał, co zwiększa wartość produktu w recyklingu, zmniejszenie poboru energii podczas pracy, czy wydłużenie życia urządzenia dzięki wymiennym modułom? Na tym etapie określamy warianty do porównania oraz dane, które trzeba zebrać od producenta i dostawców, także o tym, jak takie decyzje wpływają na zapotrzebowanie na pierwotne surowce, stabilność kosztową przy wahaniach cen surowców oraz możliwość wykorzystania odpadów do nowych wyrobów.

‍

2. Ilościowa analiza LCA w SimaPro — jaki efekt daje zmiana?

‍

Definiujemy funkcję, jaką mają spełniać porównywane warianty oraz zakres analizy. Następnie w oprogramowaniu SimaPro modelujemy wybrane etapy cyklu życia na podstawie danych o materiałach, procesach produkcyjnych, zużyciu energii, transporcie i scenariuszach końca użytkowania; można też porównać materiały z odnawialnych źródeł surowców, co wspiera dobór zrównoważonych rozwiązań i zmniejsza wpływ na środowisko. Możemy dzięki temu porównać warianty na wspólnej podstawie i ustalić, które etapy mają największy udział w poszczególnych kategoriach wpływu środowiskowego, a także jak eliminacja odpadów wpływa na emisje gazów cieplarnianych i ich ograniczenie. SimaPro

‍

Analiza pozwala też wychwycić sytuacje, w których poprawie jednego wskaźnika towarzyszy pogorszenie innego. Wyniki wykorzystujemy przy wyborze materiału, technologii i konstrukcji, uwzględniając wymagania użytkowe, koszty wdrożenia oraz optymalizacja pod kątem bezpieczeństwa materiałowego; bezpieczne materiały powinny być biodegradowalne lub nieszkodliwe dla biosfery, a obieg biologiczny powinien zawierać materiały nietoksyczne. Analizy cyklu życia LCA

‍

Tisensi Torta — jak LCA wpłynęła na rozwój produktu?

‍

Tisensi rozwija nośniki informacji cyfrowej w modelu dostępu. Urządzenie ma wracać do operatora, który może je serwisować, odnawiać i ponownie udostępniać. Taki model od początku wpływa na konstrukcję urządzenia i organizację obsługi po jego zwrocie.

‍

W analizie jakościowej zmapowaliśmy cykl życia nośnika i wytypowaliśmy warianty materiałowo-technologiczne do obliczeń. W SimaPro porównaliśmy m.in. frezowanie CNC płyt oraz termoformowanie tworzyw. Wariant termoformowany z alternatywnym materiałem uzyskał o około 18% niższy wynik w kategorii wpływu na zmianę klimatu względem wariantu bazowego z frezowaną płytą MDF.

‍

Porównanie zużycia energii pokazało też dwa odrębne efekty. Zmiana procesu wytwarzania ramy obniżyła zużycie energii o około 69%, a zastosowanie e-papieru zamiast LCD — o około 99% w fazie pracy urządzenia, przy przyjętych założeniach użytkowania. Każdy z tych wyników wskazuje inną decyzję projektową i etap, na którym przynosi ona efekt.

‍

Gdzie zacząć zrównoważone projektowanie i ekoprojektowanie w Twojej firmie?

‍

Jeśli rozwijasz nowy produkt, możemy włączyć analizę cyklu życia już do briefu i porównać koncepcje przed wyborem technologii. Jeśli produkt jest już w sprzedaży, możemy wskazać, od których zmian w konstrukcji, produkcji lub serwisie zacząć. W Polsce wdrażanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym nadal wymaga większej świadomości, a cyrkularność Polski wynosi tylko 10,2% materiałów. W budownictwie, ważnym także dla branży budowlanej, zużywa się 228,6 mln ton materiałów rocznie, co ma znaczenie dla firm działających na rynku i celów zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie 70% odpadów budowlanych powinno być gotowe do recyklingu, podczas gdy dziś recyklingowi podlega tylko 20–30%. Wspieramy producentów w rozwoju produktów i wdrażaniu ekoinnowacji produktowych — od rozpoznania możliwości po projekt wzorniczy, prototyp i przygotowanie do produkcji. Audyt i strategia ekoprojektowania dla producenta

‍

Rozwijasz nowy produkt lub planujesz przeprojektować istniejący? Porozmawiajmy o tym, które decyzje materiałowe, konstrukcyjne i produkcyjne mogą przynieść największy efekt w jego cyklu życia. Skontaktuj się z Ergodesign

‍

‍

O Autorze

Katarzyna Śliwa

Prezeska studia projektowego Ergodesign. Wcześniej liderka projektów, strateżka, doradczyni. Absolwentka studiów biznesowych z zakresu zarządzania innowacją i projektowania systemów zarządzania. Najbardziej interesuje ją projektowanie na poziomie strategicznym. Łączy świat designu i biznesu w projekcie Ergodesign HUB, który otwiera organizacje klientów na projektowanie z myślą o przyszłości.

Każde zgłoszenie analizujemy indywidualnie. Wkrótce skontaktuje się z Tobą odpowiednia osoba z naszego zespołu, aby porozmawiać o Twoim pomyśle i możliwych kierunkach jego realizacji.”

Potrzebujesz dobrego projektu?
Skontaktuj się z nami.

Każde zgłoszenie analizujemy indywidualnie. Wkrótce skontaktuje się z Tobą odpowiednia osoba z naszego zespołu, aby porozmawiać o Twoim pomyśle i możliwych kierunkach jego realizacji.”

Dziękujemy za wiadomość!

Zajmiemy się nią jak najszybciej i wrócimy z odpowiedzią 
w ciągu 24 godzin.

Wyślij ponownie
Przepraszamy. Nie udało się wysłać Twojej wiadomości.
Prosimy o kontakt telefoniczny.

Podobne
artykuły